Miejsce na Twoją reklamę

Głownia guzowata kukurydzy

Głownia guzowata kukurydzy znana także pod nazwą głownia kukurydzy w Polsce występuje na kukurydzy na terenie całego kraju. Jej nasilenie w poszczególnych latach jest bardzo zróżnicowane. Dużemu występowaniu głowni kukurydzy bardziej sprzyjają lata upalne niż chłodne. Gdy w czasie kwitnienia kukurydzy panuje susza i wysokie temperatury - choroba pojawia się masowo. Głownia guzowata kukurydzy wywołana jest grzyba Ustilago maydis. Ogólnie szkody wywoływane przez głownię kukurydzy szacowane są od 5 do 10%. Niestety wskutek epidemicznego wystąpienia choroby straty w plonach sięgać mogą nawet 100%. Głownia guzowata kukurydzy największe szkody powoduje na plantacjach kukurydzy przeznaczonych na ziarno. Prowadzi do obniżenia masy zbieranego plonu i jego jakości poprzez zmniejszenie dorodności oraz zanieczyszczenie ziarna pyłem teliospor (czarne zarodniki). Powoduje także utrudnienia w zbiorze na ziarno poprzez jego wyższą wilgotność. Duża ilość narośli prowadzi do obniżenia jakości i wysokości zielonki, kiszonki i CCM (kiszonka z rozdrobnionych kolb kukurydzy). Nie wykazano, aby Ustilago maydis wytwarzał mikrotoksyny, dlatego można stwierdzić, że głownia guzowata kukurydzy nie zagraża zdrowiu zwierząt i nie ma wpływu na pogorszenie walorów smakowych paszy. W przypadku zbioru na kiszonkę należy pamiętać, że kiszonka przygotowana z kukurydzy silnie opanowanej przez głownię guzowatą, ma mniejszą wartość pokarmową, ponieważ ma mniej ziarna i wtedy taka kiszonka nie powinna zostać skarmiana wcześniej niż po 60 dniach od zamknięcia pryzmy.

Objawy:

Głownia guzowata kukurydzy atakuje wszystkie nadziemne części roślin, czyli łodygi, liście, kolby, wiechy, które nie zakończyły jeszcze swego wzrostu (intensywnie rosnące). Choroba może też atakować korzenie roślin, które wystają ponad powierzchnię ziemi. Patogen poraża rośliny miejscowo, nie powoduje porażenia systemicznego. Na zakażenia szczególnie podatne są te miejsca, w których funkcjonuje tkanka merystematyczna i znajdują się młode, rozwijające się organy. Charakterystycznym objawem porażenia przez głownię guzowatą kukurydzy są narośla (guzy) powstające na różnych nadziemnych, rosnących częściach roślin, które powodują osłabienie wzrostu roślin, obniżenie plonu ziarna i zielonej masy oraz pogorszenie jego jakości. Narośla powstają w wyniku nadmiernego dzielenia się komórek i ich nadmiernego powiększania się. Guzy są różnego kształtu i różnej wielkości, od kilku centymetrów na liściach do kilkunastu centymetrów na łodygach i kolbach. Narośla początkowo są białe i miękkie, okryte cienką, srebrzystą błoną, która później wysycha i pęka, odsłaniając wnętrze z masą ciemnych zarodników, fragmentów zniszczonej parenchymy (miękisz roślin) i elementów naczyniowych. Z wnętrza guzów wysypuje się brunatny pył zarodników zwanych teliosporami. Wnętrze guzów początkowo jest maziste, później pylące i suche. Pierwsze objawy choroby pojawiają się na łodygach siewek tuż nad ziemią. Wraz ze wzrostem roślin nowe guzy pojawiają się stopniowo na wyższych partiach roślin – na łodygach zaraz za kolankiem, na liściach, na kolbach, a nawet na wiechach. W przypadku silnego porażenia łodyg guzy mogą być tak duże, że cieńsze łodygi w miejscu porażenia ulegają złamaniu. Guzy mogą czasami osiągać wielkość piłki nożnej i wagę kilku kilogramów. Na kolbach obserwujemy często liczne i duże narośla. Kolby, które są zaatakowane przez głownię nie wytwarzają ziarna. Ziarno w porażonych częściach kolb zostaje zniszczone. Na kwiatostanach męskich i liściach guzy są zawsze drobne i nie prowadzą do silnego zniekształcenia tych narządów. Zdarza się też, że głownia guzowata kukurydzy jest jedną z przyczyn tzw. zmiany płci. Zjawisko to na tym, że wiechy powstają w miejscu kolb, a kolby powstają na wierzchołku rośliny, w miejscu wiech.  

Źródłem infekcji jest zainfekowany materiał siewny (głównie niekwalifikowany), resztki pożniwne roślin oraz zakażona gleba, na których zimuje grzyb Ustilago maydis. Ustilago maydis zaliczany jest do gromady Basidiomycota. Jego zarodniki przetrwalnikowe zimują jako jednokomórkowe, czarne teliospory, które poprzez wysypywanie się z guzów trafiają do gleby bądź osiadają na nasionach. W okresie wiosny teliospory kiełkują w czterokomórkową strzępkę. Tak powstaje przedgrzybnia, na której tworzą się 4 zarodniki płciowe czyli sporydia. Grzybnia jest dikariotyczna. Wydzieliny grzyba przyczyniają się do nadmiernego wzrostu i podziału komórek rośliny gospodarza, które przerastane są przez pasożytniczą grzybnię. Tak powstają guzy. Grzybnia ulega rozrostowi lokalnie, czyli tylko w okolicy miejsca gdzie nastąpiło zakażenie, w ten sposób że każda narośl jest wynikiem oddzielnej infekcji. Dikariotyczna grzybnia patogenu, która rozwija się w porażonych tkankach rośliny, ulega rozpadowi na dwujądrowe, prawie kuliste, pokryte brodawkami teliospory.

Ustilago maydis na zainfekowanym stanowisku zachowuje zdolność do infekcji przez okres nawet 3 lat. Podatność kukurydzy na głownię guzowatą kukurydzy trwa od stadium jednego liścia do pełni kwitnienia. W sezonie wegetacyjnym mogą pojawić się trzy generacje głowni. Pierwsza generacja głowni guzowatej kukurydzy pojawia się w okresie rozwijania przez rośliny czyli w fazie od czwartego do siódmego liścia i wtedy porażane są głównie blaszki liściowe. Przy słabym nasileniu choroby następuje zahamowanie wzrostu roślin. Rośliny ulegają deformacji i wytwarzają pędy boczne, które nie zawiązują kolb. W przypadku silnego nasilenia głowni, zaatakowane rośliny zamierają. W efekcie na plantacji powstają puste place. Druga generacja pojawia się w okresie rozwijania wiech oraz kwitnienia roślin – poraża głównie młode łodygi, wiechy, kolby, szczególnie te, które są uszkodzone przez szkodniki lub grad. W efekcie jeśli choroba wytworzy narośl w środkowej lub górnej części łodygi, powyżej kolby albo zostanie porażona kolba, wtedy roślina nie wytwarza ziarna. Trzecia generacja występuje w okresie wypełniania i dojrzałości mlecznej ziarniaków i wtedy grzybnia rozwija się zazwyczaj na kolbach (narośla pojawiają się głównie na czubkach kolb, zwłaszcza nie osłoniętych liśćmi okrywkowymi lub atakują pojedyncze ziarniaki). W fazie trzeciej generacji głowni guzowatej grzyb nie wytwarza toksyn i nie ma wpływu na pogorszenie walorów smakowych paszy. W tym okresie porażenie przez głownię nie wywołuje dużych strat w plonie. Najgroźniejsza dla kukurydzy jest pierwsza i druga generacja głowni guzowatej kukurydzy. Rośliny silnie porażone w okresie od czwartego do siódmego liścia i w czasie wiechowania oraz pylenia mogą w ogóle nie wytwarzać kolb. Infekcje trzeciej generacji wpływają na spadek jakości plonu i powodują najmniejsze szkody. Głównym czynnikiem sprzyjającym infekcjom grzyba i jego rozprzestrzenianiu się są uszkodzenia tkanek roślin. W efekcie zarodniki grzyba mają łatwiejsze wnikanie do roślin. Uszkodzenia powstają głównie po gradobiciu, po żerowaniu szkodników (mszyce, wciornastki, ploniarka zbożówka, przylżeńce) oraz po zabiegach pielęgnacyjnych. Rozwojowi choroby sprzyja również umiarkowanie ciepła i wilgotna pogoda z przelotnymi opadami deszczu, przenawożenie azotem oraz osłabienie roślin przez suszę. Choroba rozwija się najlepiej w temperaturach od 26 do 34°C. Najczęściej zakażeniu ulegają rośliny, gdy osiągną wzrost od 75 do 100 cm.

Zapobieganie:

Ochrona polega na:

- dbanie o stan fitosanitarny pola

- stosowaniu optymalnej agrotechniki

- głębokim przyoraniu rozdrobnionych resztek pożniwnych, tak aby pozostałe w glebie zarodniki grzybów nie mogły wiosną wydostać się na powierzchnię. Po zbiorze kukurydzy słomę należy nisko skosić i pociąć na drobną sieczkę.

- stosowaniu zdrowego materiału siewnego, wysiewać ziarno nie zanieczyszczone przez teliospory patogena

- zaprawianiu materiału siewnego fungicydami o działaniu kontaktowym lub kontaktowym i wgłębnym

- uprawianiu odmian odpornych na porażenie

- zwalczaniu chwastów

- wykonywaniu sezonowych oprysków

- prowadzeniu monitoringu występowania choroby

- ograniczaniu powstawania zranień roślin – zwalczanie szkodników prowadzi do ograniczenia rozprzestrzeniania się głowni kukurydzy

- zwalczaniu muchówek i larw pierwszego pokolenia ploniarki zbożówki

- unikaniu uprawy kukurydzy w monokulturze

- stosowaniu właściwego płodozmianu – przestrzeganiu 4-letnich przerw w uprawie kukurydzy na tym samym polu

- w sytuacji wystąpienia głowni guzowatej kukurydzy na określonym polu albo w bliskim jego sąsiedztwie nie uprawianiu kukurydzy przez 4 lata

- prowadzeniu obserwacji kukurydzy i gdy tylko jest to możliwe, niszczeniu pierwszych, nielicznych tworzących się guzów głowniowych (wycinanie lub palenie) przed ich pękaniem, aby zapobiec rozprzestrzenianiu się patogena

- zebraniu porażonych organów roślin i usuwaniu ich z plantacji – zniszczenie ich przez spalenie lub głębokie zakopanie.

Dodatkowo należy zwrócić uwagę na fakt, iż kukurydza porażona głownią guzowatą kukurydzy i skarmiana w postaci świeżych roślin może powodować u zwierząt zaburzenia pokarmowe. W sytuacji zakiszania chorych roślin trzeba liczyć się ze złym procesem zakiszania w początkowej fazie. Dopiero gdy wytworzy się kwas mlekowy zakiszanie ulega poprawie. Głownia kukurydzy w prawidłowo przygotowanej kiszonce nie stanowi zagrożenia dla zwierząt, ale należy zachować umiar i ostrożność w zadawaniu takiej paszy.

Miejsce na reklamę B

Miejsce na reklamę B